Studenckie Koło Naukowe Kulturoznawców UMCS już od sześciu lat organizuje spotkania naukowe poświęcone zagadnieniom współczesnej kultury. Pierwsza konferencja z tego cyklu odbyła się w roku 2005, a jej tematem wiodącym była „Podróż – nie tylko w czasie i przestrzeni”. Następną zorganizowano rok później pod hasłem „Człowiek wobec problemów współczesności”. Oba spotkania zaowocowały wydanym w 2006 roku pierwszym tomem wydawnictwa pokonferencyjnego „Podróże nie tylko w czasie i przestrzeni. Szkice kulturoznawcze”, pod redakcją pracowników i studentów kulturoznawstwa – dr Mirosława Haponiuka, dr Marty Wójcickiej i Barbary Wybacz. W następnych latach (2007 i 2008) odbyły się jeszcze dwa kolejne spotkania z tego cyklu: „O obrazach w kulturze” i „Przestrzeń magiczna we współczesnej kulturze.

Niestety przez kilka kolejnych lat konferencje nie miały swej kontynuacji, aż wreszcie 26.05.2011 roku. Studenckie Koło Naukowe Kulturoznawców powróciło do przerwanego przed laty cyklu ogólnopolską sesją poświęconą tematowi: „Kolor w kulturze”. Do wzięcia w niej udziału zaproszono studentów i doktorantów kierunków humanistycznych i artystycznych. W spotkaniu wzięło udział dziesięć osób. Byli to głównie doktoranci z Instytutu Historii, studenci kulturoznawstwa UMCS, ale także goście spoza Lublina, m. in. z  Uniwersytetu Śląskiego. Sesja Naukowa odbyła się w sali „mała scena” Akademickiego Centrum Kultury „Chatka Żaka”.

Wystąpienia referentów poruszały tytułowy temat w ujęciu wielu odmiennych dziedzin. Podjęto między innymi zagadnienia dotyczące: antropologii kultury, filozofii antropologicznej, etnologii, etnolingwistyki, demonologii ludowej, religii, ikonografii, historii, prawa, socjologii, reklamy, marketingu, kultury audiowizualnej, kultury masowej i ezoteryki. Aby usystematyzować kolejność wystąpień przyjęto klucz tematyczny (a po części również chronologiczny), zgodnie z którym podzielono sesję na trzy części. Pierwsza z nich obejmowała tematy dotyczące kultury tradycyjnej, druga bazujące na materiale historycznym, a trzecia skoncentrowana było wokół zjawisk współczesnych. Każdy segment sesji kończył się częścią dyskusyjną i przerwą.

Sesję „Kolor w kulturze” otworzyły referaty studentów kulturoznawstwa UMCS. Pierwszy z nich, autorstwa Barbary Hołub, był próbą odpowiedzi na pytanie: Dlaczego Czarny jest czarny? Odnosił się on do funkcjonującego w polskiej kulturze ludowej wyobrażenia diabła, które reasumując można ograniczyć do dwóch kolorów: czerwonego i czarnego. Czerwień kojarzona jest z ogniem piekielnym, czerń natomiast jako kolor szczególnie eksponowany w kulturze kumuluje w sobie szereg znaczeń odwołujących się do podziemia – z którego diabeł pochodzi, jego stroju, czynów i ciemnej duszy. Referentka zwróciła również uwagę na zmiany w wyobrażeniu diabła. Z postaci demonicznej przeobraził się on w psotnika i kawalarza. Jako druga wystąpiła Agata Turczyn z referatem zatytułowanym Na co dzień i od święta – kolory chust kobiecych i ich znaczenie w tradycji lokalnej. Podstawą tego wystąpienia były przeprowadzone przez autorkę w jednej z podkarpackich wsi badania terenowe, wynikiem których było ustalenie zestawu kolorów i wzorów chust zakładanych przez nosicielki tej tradycji w specjalnym świątecznym kontekście. Z tego krótkiego wystąpienia wynikało, że starsze mieszkanki wsi, niczym kapłan kolorystyką szat liturgicznych, kolorami swych chust podkreślają znaczenie święta. Ta niegdyś bardzo żywotna, przekazywana z pokolenia na pokolenie tradycja, umiera na naszych oczach wraz z ostatnimi jej nosicielkami. Ostatnim referatem w tej części było wystąpienie Katarzyny Zań Kolory tradycji we współczesnej reklamie telewizyjnej. Autorka przedstawiła zjawisko wykorzystywania w reklamie stroju ludowego, który koreluje z kolorystyką opakowania reklamowanego produktu. Dzięki temu następuje przeniesienie reprezentowanych przez mieszkańców danego regionu etnograficznego wartości na reklamowany produkt. Ponadto referat pośrednio poruszył także kwestię ukazywania kobiet w reklamie. Większość prezentowanych strojów ludowych nie była do końca zgodna z oryginałem. Rezygnowano z ich autentyczności na rzecz ukazania „kobiecych wdzięków”.

Druga część sesji należała do doktorantów z Instytutu Historii UMCS, którzy – w większości – są jednocześnie studentami kulturoznawstwa. Otworzyła ją Magdalena Anna Cichy referatem zatytułowanym Kolor hańby. Kat w społeczeństwie – naznaczony i naznaczający. Komunikat był podzielony na dwie części, z których jedna omawiała sytuację kata, a druga osób przez niego karanych. Przesłanie wystąpienia było proste. Zarówno reprezentujący prawo kat, jak i ścigani przez nie przestępcy byli w równym stopniu piętnowani. Znamiona wypalane na skórze oraz specjalna kolorystyka ubrań były znakami wykluczenia poza nawias społeczeństwa. Następnie z referatem Różnorodność kolorów. Zakony w diecezji przemyskiej w XVII wieku wystąpił Marcin Kowalski. Był to komunikat o strojach zakonników, którzy poprzez symbolikę kolorów swych szat manifestują wyznawane przez zakon wartości. Ostatni w tej części był referat Adama Orlika. W wystąpieniu zatytułowanym Herby, proporce, znaki, mundury – znaczenie kolorów w wojskowości autor przedstawiając proces kształtowania się heraldyki i współczesnych mundurów, odwołał się do dwóch ważnych w tym kontekście cech kolorów: ich właściwości wyróżniających i maskujących.

Ostatnią część sesji naukowej poświęconą zagadnieniom współczesnym rozpoczął Bartosz Kołtonowski, student kulturoznawstwa UMCS. Tematem jego komunikatu były Techniki nakładania koloru w komiksie, jednak był to tylko przyczynek do rozważań nad tym, w jaki sposób sama kolorystyka i zastosowane w komiksie techniki nakładania barw wzmacniają jego wymowę. Tytuł kolejnego referatu brzmiał: Barwy ostre niczym miecz – film „Hero” Zhanga Yimou, a przedstawił go Łukasz Kucharski. Pierwsza część wystąpienia prezentowała sylwetkę reżysera filmu i jego zamiłowanie do semantyki barw. Jak się okazało w drugiej części referatu, film „Hero” to swoisty manifest poglądów reżysera. Kolory pełnią tu kluczowa rolę. Opatrzenie konkretnych sekwencji odpowiednim kolorem stanowi ukryty przekaz. Nie da się w pełni zrozumieć filmu nie znając treści, jakie niosą ze sobą te kolory w kulturze Chin. Kolejny referat pt. Znaczenie kolorów świec przedstawił Adam Pasieczny.  Wystąpienie odnosiło się do magii świec, która wypływa z symboliki ich kolorów. Konferencję zamknął gość z Uniwersytetu Śląskiego, doktorant w tamtejszym Zakładzie Teorii i Historii Kultury – Jakub Dziewit. Tytuł jego wystąpienia brzmiał Szary Beton, czyli o znaczeniu architektury Berlina, a odnosił się do tamtejszych niezwykłych pomników upamiętniających trudne momenty w historii Niemiec, naznaczonych ludzką tragedią i cierpieniem. Zastosowany w tych pomnikach kolor szary koreluje z ich formą. Pozornie jest bez znaczenia, jednak wywołuje w psychice odbiorców przykry stan, zmusza ich do wypełnienia luki interpretacyjnej.

Jak już wcześniej zostało zaznaczone, tematyka wystąpień poruszała różnorodne tematy, zróżnicowana była także forma wystąpień. Często referaty połączone były z prezentacją multimedialną, a nawet odbyła się krótka projekcja wybranych sekwencji filmu „Hero”. Sukcesem okazały się również części dyskusyjne, które bardzo wzbogaciły sesję. Dla organizatorów były one swoistą pochwałą, świadczącą o zainteresowaniu poruszaną przez nich problematyką. Spotkanie zwróciło uwagę zarówno studentów kulturoznawstwa, etnologii, historii i innych kierunków humanistycznych, jak i pracowników Wydziału Humanistycznego. Wzięli w nim udział: prof. dr hab. Jan Adamowski – dyrektor Instytutu, prof. dr hab. Bogumiła Truchlińska, dr Marta Wójcicka, dr Janusz Kłapeć.

Na koniec należy zrobić ukłon w stronę organizatorów – członków Studenckiego Koła Naukowego Kulturoznawców UMCS za podjęcie takiej pracochłonnej inicjatywy, jaką jest zorganizowanie konferencji naukowej. Szczególne wyrazy uznania składam na ręce przewodniczącego SKNK UMCS Bartosza Kołtonowskiego.

Jak zapowiadają organizatorzy konferencja nie „przejdzie bez echa”, planowana jest transmisja z jej nagrania na portalu „Wiedza i Edukacja”, a przede wszystkim publikacja drugiego tomu serii wydawniczej „Podróże – nie tylko w czasie i przestrzeni. Szkice kulturoznawcze”, w którym – poza materiałami z omawianej konferencji – znajdą się jeszcze artykuły z dwóch poprzednich sesji, z lat 2007 i 2008.

Marzena Badach